Nguyễn Văn Sâm

Victorville, CA, June 1-10, 2011

Về Một Ngôi Trường

Trần Hoài Thư

Con đường ấy tôi đã qua lại lắm lần. Như một câu văn của Thanh Tịnh trong bài Mùa Tựu Trường, tôi cũng muốn nói về một ngôi trường mà hầu như mỗi ngày tôi đều qua lại. Từ một ngôi nhà trên đường Phan Thanh Giản, nơi tôi -một đứa con lưu lạc từ miền Trung về làm rể- qua trường trung học, mỗi sáng, mỗi chiều theo từng nhịp trống của tuổi học trò, giữa rừng học trò như từng đàn bướm nhỏ. Buổi sáng sớm, ngoài đường đã nghe xôn xao tiếng cười nói của các em học sinh, và buổi chiều, từng đoàn xe đạp trở về, hay những nhịp guốc rộn ràng trên đường nhựa. Mắt nhắm lại, tôi cũng có thể hình dung những tầng lầu bên trong bờ thành cao màu vôi vàng nhạt. Mắt nhắm lại, tôi cũng có thể thấy rõ, một nơi trú ngụ của một thời. Đó là tuổi học trò. Đó là những ngày xanh hồng, đôi khi một viên sỏi cũng đầy kỷ niệm, một tiếng trống trường cũng phải làm mình ngẩn ngơ, một con chim sẻ nhảy liến thoắng cũng làm lòng người học trò, lớn lên, xao xuyến. Huống hồ nơi đó, người học trò đã có cả vạn ngày, mà nhớ lại, không biết có thể đếm cho đủ những chuyện vui buồn, theo từng trang sách vở.

Tôi không phải là học trò Phan Thanh Giản. Nhưng đối với tôi, có một sợi dây vô hình nào đó đã nối buộc con tim tôi với mái trường lấy tên một người sĩ phu bất khuất. Nhạc phụ tôi là Tổng thư ký của trường. Vợ tôi, các em vợ tôi, thảy thảy đều là học sinh của trường. Láng giềng hàng xóm, thân thích, bà con của phía vợ tôi cũng có mặt dưới mái trường. Các vị thầy của trường đã đến nhà vợ tôi hằng bữa, và nhạc phụ tôi không bao giờ quên giới thiệu một thằng rể miền Trung. Những mẩu chuyện về trường, về quí thầy, những người học trò, hầu như mỗi ngày tôi đều nghe, để bây giờ, chúng như sống lại trong tiềm thức của mình. Tôi biết rõ về những cá tính của quí thầy hay những bạn bè của Yến. Cần Thơ xa lạ trở nên gần gũi. Con đường Phan Thanh Giản, chỉ ngắn chừng một cây số, một đầu dẫn về bờ sông, một đầu là trường. Những trụ đèn, những tiệm ăn, tiệm tạp hóa, hay những ngôi nhà bên đường, tôi đều thân thuộc. Nhà này của thầy Đới. Nhà kiacủa thầy Đặng… Hai cây mận trước sân nhà vẫn tiếp tục nở bông, và đơm trái, không cần biết gì đến những biến động của lịch sử. Những đứa học trò theo mùa của trời đất, lớn lên rời trường, rời bạn, để tiếp tục kêu mày tao, bà, hay những tên thân thương xa xưa. Qua Yến, tôi được quen họ, nào chị Loan, chị Thơ, Hương Diệu, Tuyết Phi, Kiều, Triệu Quới, nào là anh Tòng, anh Bé, anh Thăng, anh Lê Hoàng Viện, Nguyễn Cát Đông… Nhiều thật là nhiều tôi không sao kể hết.

Đầu tháng năm, 1975 tôi đi trình diện, và bị tập trung tại trường Phan Thanh Giản.

Tháng năm, tháng bắt đầu của mùa chia tay, nhưng bây giờ tháng năm, không còn là những bài lưu bút ngày xanh, những bịn rịn lưu luyến trong ngày chia tay, mà là lệ đỏ và nỗi câm lặng khủng khiếp. Nền lớp chen chúc người. Cửa lớp mở ra, thay vì nhìn một bầu trời xanh, hay những áng mây trắng vô tình đậu lại, bây giờ là một màu mây xám. Tôi đã nằm ở đấy, mà người ta đã cho tôi một chỗ, đủ để dài đôi chân trên chiếc chiếu hẹp, để tôi được nhìn lên chiếc bảng, còn lại, mà nhớ đến một vị thầy nào. Trên sân, không biết còn lỗ bi, lỗ đáo nào còn sót lại hay không. Ai viết những dòng than trên vách tường: “Ước gì mắt ta được mù taita được điếc”. Tâm trạng của chúng tôi vào những ngày nằm trong trường Phan Thanh Giản là thế đó.

Một ngày, hình như buổi xế trưa thì phải, chúng tôi được lệnh tập trung tại sân cờ. Đây là lần đầu tiên, chúng tôi được lệnh tập trung. Có biến cố gì không. Có thay đổi gì trong chính sách không. Không ai có thể biết được. Rồi tay Thượng úy đứng trên thềm xi măng của cột cờ, cầm giấy đọc. Hắn đọc gì. Không. Hắn kết tội. Lần này không phải buộc tội chúng tôi, ngụy quân, ngụy quyền, phản động, tay sai. Mà hắn kết tội cụ Phan Thanh Giản, tên của một ngôi trường. Hắn không kêu là cụ, là ông, mà từ đầu bài đến cuối bài là chữ “tên”. Tên bán nước. Tên đầu hàng. Tên có tội đối với nhân dân. Tên tự tử vì hèn nhát. Tôi không thể nhớ nỗi bao nhiêu chữ tên mà hắn dùng. Sau đó là hai tay cảnh vệ dùng búa đập tượng. Đập cuồng điên. Nhưng họ không phá hết. Họ vẫn còn chừa lại tấm thân bị thương tích, loen lở, bên chiếc đầu gãy lìa khỏi cổ, trơ vơ dưới nắng.

Chúng tôi kinh hoàng. Không phải vì kinh hoàng bởi vì nỗi sợ hãi. Nhưng bởi vì âm thanh từ cái búa giáng trên đầu pho tượng từng nhát một như những vết thốn đau nhức cả tim óc.

Đến một người như cụ Phan Thanh Giản mà người ta còn mang ra hành tội, thì không còn một ý kiến gì nữa. Chúng tôi, không ai dám nhìn thẳng.

New Jersey, 22-3-1997

Trần Hoài Thư

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *